İçeriğe geç
bulvebil
Tüm Türkiye

Ören yeri · Muğla

İassos

İassos
Fotoğraf: MM, CC BY-SA 3.0

Iasos veya Iassos (Yunanca: Ἰασός Iasós veya Yunanca: Ἰασσός Iassós), Muğla ili, Milas ilçesi, Kıyıkışlacık Mahallesi sınırları içinde, Milas ilçesinin yaklaşık 26 km batısında Ege Denizi'ne kıyısı olan Güllük Körfezi'ndeki küçük bir koyun bitiminde yer almaktadır. Antik yerleşim Iasos birçok Yunan şehri gibi kökenleriyle övünmüştür. Şehrin sakinleri iasos'un Peloponnesos'taki Argos'tan deniz yoluyla gelenler tarafından kurulduğuna inanıyordu.

Tarihçe

İasos antik kent yerleşiminde yapılan bilimsel araştırma ve kazılar sonucunda Iasos'ta ilk yerleşme izleri Orta Tunç Çağı'na kadar indiği tespit edilmiştir. Yerleşim izlerinde bu çağa tarihlenen tabakaların görüldüğünü ve çok sayıda Minos çanak çömleği ortaya çıkarılmıştır. Bu arkeolojik verilerin üzerindeki tabakada ise Miken çanak çömleği ve yapıları ortaya çıkartılmıştır. Ayrıca araştırmalar Prehistorik çağlardan Proto-Bizans Dönemi'ne kadar bir yerleşme sürecinin devam ettiğinden bahsedilmektedir.

Efsaneye göre

Bir yunus balığı, annesinin kucağında dolaşan Hermiyas´ı denize çağırır. Çocukta bu çağrıya uyarak denize atlar. Denize açılan bütün balıkçılar annesine Hermiyas´ı gördüklerini söylerler, ancak kadın hala deniz kıyısında çocuğunu beklemektedir.

Mitoloji

Iasos Antik Kenti Argoslu kolonistler tarafından kurulmuştur. Iasos sikkeleri üzerinde kurucu sıfatıyla betimlenen kişinin de koloni lideri olduğu düşünülür. Argoslular'dan başka Miletos'un kurucusu Neleus'un oğlunun da kolonizasyon sürecinde yer aldığı ve bahsedilen göçlerin MÖ 9. yüzyılda gerçekleştiği bilinmektedir.

Orta çağ kalesi

Ören yeri yapılarından Kale surları, Bizans döneminden bir sarnıcı ve kuzeybatıdaki günümüzde izleri kısmen görülebilen muhtemelen Hellenistik Döneme ait küçük bir tapınağı barındıran yamuk biçimli bir alanı içine alır. Surlar, araziye en açık kenarlarda bulunan on dört yarım daire ya da kare kuleyle korunur, ancak dik kayalığı takip eden batı tarafına kule yapılmamıştır. İnşası için çok sayıda devşirme malzeme kullanılmıştır; doğu kısmında daha eski binalara ait sütun tamburlarını ve diğer mimarî ögelerini görmek mümkündür. Surun iki girişi vardır; kuzeydeki ana giriş kare plânlı iki kule tarafından korunur.

Batı Limanındaki Kule

Antik yerleşimin batı tarafında kalan kule günümüzde suyun altında kalmış iki paye, Iasos'un batı limanını kapatıyordu. Şehrin açık denize karşı bulunduğu enlemesine ve ters konumu, ayrıca rüzgârın yönü göz önüne alınırsa, bunların dalgakıran olmadıkları, limana giriş çıkışı kontrol ettikleri anlaşılmaktadır. Bunlar, hem agora ile aynı yapı katında hem de doğu kıyısı boyunca bulunan liman yapılarının infla edildiği döneme, yani Erken imparatorluk Dönemine ait olduğu saptanmaktadır. Muhtemelen Orta Bizans Döneminde doğudaki küçük limana bir kule eklenmiştir. Kulenin kuzey ve batısı sağlam destek duvarlarıyla güçlendirilmiş ve silahların kullanılması için iki sıra mazgal deliği açılmıştır. (kulenin güney cephesi denize gömülmüştür). 2 m kadar yükseltilmiş girişi doğuya açılır ve büyük olasılıkla kara tarafına açılan surlara bağlı bir geçit işlevini görmüştür. Kulenin iki katı vardır. alt katta küçük bir sarnıç ve bir kapının arkasında ahşap bir rampa bulunmaktadır. Üst katta ise bir şömine vardır ve çatıda muhtemelen piramit şeklindeydi. Bu yapının tarihi hâlen tartışmalıdır.

Bakdakhin Anıt Mezar (Saat Kulesi)

Geç Roma İmparatorluk dönemine tarihlenen bu etkileyici anıt, yerel halk arasında "Saat Kulesi" olarak bilinir. Suriye tipi kule ya da podium mezarlarıyla benzerlik gösteren yapı, üst üste yerleştirilmiş iki odadan oluşur ve küçük bir kubbe ile örtülüdür. Üstteki odanın üç kenarında kemerler ve köşelerinde duvarlar yer alırken, ön cephesindeki (artık kayıp) sütunlarla çevrili kemerin, anıtın sahibine ait bir heykeli barındırdığı düşünülmektedir. Alttaki oda tonozlu nişlere sahip olup, özellikle karşısındaki niş daha derin ve platformludur. Kuzey cephesine Orta Bizans döneminde, doğudaki rıhtım üzerine kare planlı bir gözetleme kulesi eklenmiştir. İtalyan arkeolog Giacomo Guidi'nin 20. yüzyıl başlarında yaptığı gözlemlerde, yakınlarda yer alan daha sade erken dönem mezar yapılarından ve "Saat Kulesi"nin arkasındaki, üç kemerli geniş bir anıttan da söz edilmektedir. Bu yapılar, bölgenin mezar mimarisi açısından zenginliğini gözler önüne serer.

Tiyatro

İasos'un tiyatrosu, MÖ 2. yüzyıla tarihlenen önemli bir yapıdır. Günümüzde sadece bir kısmı görülebilen yapı, 1887'de İstanbul Limanı inşası için sökülen taşlarının ardından kısmen ayakta kalabilmiştir. Tiyatronun oturma bölümlerini (cavea) taşıyan güçlü destek duvarları (analemma), dört köşe kesme taşlar ve çimento ile birleştirilmiş bloklardan oluşur. Güneydoğu köşesi iki kuleyle güçlendirilmiştir. Seyirci sıralarına dıştan iki merdivenle ulaşılırken, batıdaki iç merdiven tamamen kaybolmuştur. Kuzeybatı duvarındaki bir yazıtta, Sopatros adlı bir kişinin yapının belirli bölümlerini Dionysos'a ve halka adadığı belirtilir. Bu adak, yapının inşasını tamamlama ya da onarma amacı taşımaktadır. Roma döneminde tiyatroya önemli eklemeler yapılmıştır. Skenenin (sahne binası) konumu öne alınmış, üç nişli cephe düzeniyle zenginleştirilmiş ve devşirme malzemeler kullanılmıştır. Ahşap sahne zemini küçük sütunlarla desteklenmiş, sonrasında ise bunların yerini payandalar almıştır. Bunlardan biri, tiyatroya katkıda bulunanların adlarını içeren bir yazıt taşır. Bu da tiyatronun Hellenistik dönemde İasos için önemli bir kültürel merkez olduğunu gösterir.

Agora

İasos agorası, MÖ 3. binyıldan MS Orta Çağ’a kadar kesintisiz yerleşime sahne olmuş çok katmanlı bir arkeolojik alandır. En erken yapılar, MÖ 2. binyıla ait Bronz Çağı duvar kalıntılarıdır. Bunların üzerine Geometrik Dönem'e ait bir mezarlık yerleşmiştir (MÖ 8–7. yüzyıl). MÖ 6. yüzyılda, bir havuzla bağlantılı masif bir duvar ve çanak çömleklerle dolu basamaklı bir yapı inşa edilmiştir. MÖ 5. yüzyıl ve Hellenistik Dönem'e ait oluklar, kanallar ve geniş kanalizasyon sistemleri, kentin altyapı düzeyini gözler önüne serer. MÖ 5. yüzyılda "Çifte Balta Kutsal Alanı" olarak bilinen küçük bir tapınak yapılmıştır. MÖ 4. yüzyıldan itibaren alan agora olarak kullanılmaya başlanmış, düzgün taş bloklardan inşa edilen kuzey ve doğu duvarlarıyla çevrelenmiştir (107 x 87 m). Ortada çeşitli küçük tapınaklar, sunaklar ve İon düzeninde küçük bir tapınak (naiskos) yer alır. MS 2. yüzyılda agoranın çevresi zarif sütunlu galeriler (stoalar) ile çevrilmiştir. Ancak bu yapılar, kıyı depremlerinden hasar görmüş, inşaatlar tamamlanamamıştır. Bizans döneminde ise agoranın kalıntıları arasında düşük kaliteli yapılar inşa edilmiş, antik malzeme yeniden kullanılmıştır. 10.–11. yüzyıllarda stoalarda endüstriyel üretim yapıları (ocaklar) yer almıştır. MS 7.–8. yüzyılda Pers ve Arap tehdidine karşı agoranın kuzeydoğusuna bir Orta Çağ kalesi (castrum) inşa edilmiştir. Bu savunma yapısı kısmen antik surlara dayalıdır. İçeride Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait yapılar da bulunur. Alanın mimari frizleri ve zarif süslemeleri, Hellenistik dönem sanat anlayışını yansıtırken, Sasani etkili ikonografik öğeler Bizans aracılığıyla bölgeye ulaşmıştır. Augustus dönemine tarihlenen adak grupları ise alanın kutsal niteliğine işaret eder.

Balık pazarı müzesi

İasos'ta MS 1. yüzyıla ait su kemerinin hemen yanında yer alan ve bir zamanlar "Balık Pazarı" olarak bilinen yapı, 1960'lardaki kazılarla aslında MS 2. yüzyıla tarihlenen bir Roma anıt mezarı (mousoleion) olduğu ortaya konmuştur. Yaklaşık kare planlı alan, payeler üzerindeki kemerlerden oluşan bir portiko ile çevrilidir. Ortada ise yüksek, basamaklı bir platform üzerinde dört sütunlu cepheye sahip küçük bir tapınak yer alır. Tapınağın cephe duvarları, Korinth düzeninde gömme sütunlarla süslenmiştir. Mezar odası, zemine oyulmuş ve batıdan girilen bir yapıdır. İçeride alçak sütunlar ile kemiklerin yerleştirildiği niş ve sekiler bulunur. Günümüzde görülen hali, 1970'lerde İtalyan arkeologların gerçekleştirdiği restorasyonun sonucudur.

Bouleuterion

İasos agorasının güneybatı köşesinde, güney stoanın arkasında yer alan Bouleuterion, kentin en iyi korunmuş yapılarından biridir. Başlangıçta MÖ 4. yüzyılda, şehir meclisinin kurulmasıyla inşa edilmiş; günümüzde görülen hali ise MS 1. yüzyıla aittir.Dikdörtgen planlı yapı (21.80 x 25.70 m), üç çeyrek daire formunda oturma sıraları (cavea) ve ortadaki dairesel alanıyla küçük bir kapalı tiyatroya dönüştürülmüştür. Frons scaenae üç kapılı olup, nişli sütunlarla süslenmiştir. Yapıya sonradan koltuklar, proskenion ve galerilere geçiş sağlayan merdivenler eklenmiştir. Kazılarda yapıyı çevreleyen dolgu içinde, klineye uzanmış sakallı bir erkek figürüne ait büyük bir kabartma bulunmuştur. Yüksek kaliteli işçiliğe sahip bu eserin, İasos'un kurucusu kabul edilen kahramana ait nadir bir portre olduğu düşünülmekte ve MÖ 4. yüzyıl başlarına, Hekatomnos dönemine tarihlenmektedir.

Mendirek kulesi

İasos'un batı limanını kontrol eden ve bugün su altında kalan iki paye, kentin limana giriş-çıkışını düzenleyen yapılar olarak işlev görmüştür. Rüzgâr yönü ve kentin konumu göz önüne alındığında bu yapıların dalgakıran değil, liman kontrol noktaları olduğu anlaşılır. Doğudaki küçük limana Orta Bizans Dönemi'nde eklenen kule, savunma amaçlı inşa edilmiştir. İki katlı yapıda sarnıç, şömine, ahşap rampa ve muhtemelen piramit çatı gibi unsurlar yer alır. Mazgallar ve sağlam destek duvarlarıyla donatılmış olan kulenin kara tarafıyla bağlantılı bir geçit işlevi görmesi olasıdır. Kulenin tarihi net olmamakla birlikte, mimari benzerlikler ve tarihsel veriler 12.–13. yüzyılları işaret eder. Ancak bazı araştırmacılar, bu yapının Piri Reis'in bahsettiği ve II. Bayezid döneminde yaptırılan “sunî liman kulesi” olduğunu da öne sürmektedir.

Akropol

İasos'un surları, içinde Bizans dönemine ait bir sarnıç ve Hellenistik Döneme tarihlenen küçük bir tapınağın kalıntılarını barındıran yamuk planlı bir alanı çevreler. Surlar, araziye hâkim konumlarda yer alan on dört yarım daire ya da kare kuleyle güçlendirilmiştir; ancak batıdaki dik kayalık hat üzerinde kule inşa edilmemiştir. Yapımda yoğun şekilde devşirme malzeme kullanılmış, özellikle doğu kesiminde eski yapılardan alınmış sütun tamburları ve mimari parçalar surlara entegre edilmiştir. İki giriş kapısından kuzeydeki ana giriş, kare planlı iki koruma kulesiyle desteklenmiştir.

Mozaikler evi (Roma villası)

MS 2. yüzyılda, Roma İmparatorluğu'nun en parlak döneminde inşa edilen bu konut, Hellenistik mimarî geleneğini yansıtır. 13 x 12 metre boyutlarındaki evin merkezinde, üç yanı mozaiklerle kaplı sütunlu bir avlu (peristylos) yer alır. Su ihtiyacı, kayaya oyulmuş büyük bir sarnıçla karşılanmıştır. Avluya açılan portikolu atrium (pastas), kuzey ve batıdaki odalara bağlanır. Odalar siyah-beyaz veya çok renkli geometrik mozaiklerle süslenmiştir. Figürlü süsleme azdır; yalnızca birkaç yunus ve içki kapları motifi dikkat çeker. Duvar freskleri, bitkisel çerçeveler ve yatay şeritlerle bölünmüş panellerden oluşur. Üst kata, batı kanattaki merdivenlerle çıkılır.

Kaynak: Vikipedi (yeni sekmede) (metin CC BY-SA 4.0), konum: Wikidata.

Konum ve yol tarifi

Muğla'da gezilecek diğer yerler

Müze · Muğla

Halikarnas Mozolesi

Halikarnas Mozolesi (ya da Mausoleion), Kral Mausolos adına karısı ve kız kardeşi Artemisia tarafından Halikarnassos'ta yaptırılmış, Dünyanın Yedi…

Foto: FollowingHadrian, CC BY-SA 4.0

Antik kent · Muğla

Halikarnassos

Halikarnas (Yunanca: Αλικαρνασσός, romanize: Halikarnassos), günümüzde Muğla'nın Bodrum ilçesinde bulunan, Karya dönemine ait antik yerleşimdir. Antik çağlarda…

Foto: FollowingHadrian, CC BY-SA 4.0

Ören yeri · Muğla

Letoon

Litoon (Antik Yunanca: Λητώον Lētōon), Fethiye yakınlarındaki antik kent. Fethiye - Kaş karayolunun 65. kilometresinde Kumluova Köyü yakınında bulunmaktadır.…

Foto: Bjørn Christian Tørrissen, CC BY-SA 4.0

Ören yeri · Muğla

Knidos

Knidos veya Cnidus (Grekçe: Κνίδος; Knídos), Muğla'nın Datça ilçesinde bulunan, Karya dönemine ait antik yerleşimdir. Dor Heksapolisi olarak bilinen birliğin…

Foto: Tischbeinahe, CC BY-SA 3.0

Kale · Muğla

Bodrum Kalesi

Bodrum Kalesi, Türkiye'nin en önemli turizm merkezlerinden bir olan Muğla'nın Bodrum ilçesinde bulunan bir kaledir. Kale, yaklaşık olarak 1402 yılında St. Jean…

Foto: Horvat, Public domain

Ören yeri · Muğla

Kaunos

Kaunos (Karca: Kbid; Likçe: Khbide; Grekçe: Καῦνος; Latince: Caunus) Antik Anadolu'nun Karya bölgesinde yer alan antik bir kenttir. Muğla'nın Köyceğiz ilçesine…

Foto: HALUK COMERTEL, CC BY 3.0

Ören yeri · Muğla

Gemiler Adası

Gemile Koyu, Gemile Plajı ve hemen karşısındaki Gemile Adası; Muğla'nın Fethiye ilçesinin Uzunyurt (Faralya) mahallesi sınırları içinde bulunan 1. Derece Doğal…

Foto: Cobija, CC0

Göl · Muğla

Bafa Gölü

Bafa Gölü (Çamiçi Gölü olarak da bilinir, eskiden Vafi Denizi), Ege Bölgesi'nin en büyük gölü. Bafa Gölü, Büyük Menderes Nehri deltasının güneydoğu kesiminde…

Foto: Vikimach, CC BY-SA 3.0

Yorumlar (0)

Misafir olarak yazıyorsun · Giriş yap ya da bilgilerini yaz.

Yorumlar editör onayından sonra görünür.

Henüz yorum yok. İlk yorumu sen yaz.