Ören yeri · Kastamonu
Pompeiopolis
Pompeiopolis (Grekçe: Πομπηιούπολις, romanize: Pompeius'un Kenti), Antik Paflagonya bölgesinde yer alan ve 19. yüzyılın başlarında bugün Kastamonu'nun Taşköprü ilçesi yakınlarındaki Zımbıllı Tepe kalıntılarıyla özdeşleştirilen tarihi bir Roma kentidir. Şehir Pompey tarafından kurulmuştur. Coğrafi olarak Kastamonu'nun 40 km kuzeydoğusunda, günümüz Taşköprü yerleşiminin hemen karşısında, Gökırmak (Grekçe: Αμνίας, Amnías) vadisinde konumlanır. Antik kentin sınırları kuzeyde Küre Dağları'na, güneyde Ilgaz Dağları'na, doğuda Kızılırmak'a (Halys) ve batıda Pınarbaşı vadisine kadar uzanmaktaydı.
Tarihçe
Kentin kuruluşu, Roma’nın ünlü generali Pompeius Magnus (Büyük Pompey) dönemine dayanır. M.Ö. 64/63 yıllarında Kuzey Anadolu’daki Pontus Krallığı’nı mağlup ederek bölgeyi yeni Bitinya-Pontus eyaletine dahil eden Pompeius, Iris (Yeşilırmak), Halys ve Amnias nehir hatları boyunca yedi kent kurmuştur; Pompeiopolis de bu nehir havzası kentlerinden biridir. Sonraki süreçte Mark Antony tarafından Pafflagonya’nın bağımlı (vassal) prenslerine bırakılan kent, M.Ö. 6/5 yıllarında yeniden doğrudan Roma İmparatorluğu sınırlarına dahil edilerek Galatya eyaleti valisinin yönetimine verilmiştir. M.S. 2. yüzyılda altın çağını yaşayan kent, taş yazıtlarda ve sikkelerde gururla taşıdığı "Paphlagonia Metropolü" unvanından da anlaşılacağı üzere, Roma'nın Paflagonya eyaletinin başkentliğini üstlenmiştir.
İmparatorluk Aristokrasisi ve Erken Hristiyanlık Dönemi
Roma İmparatorluk döneminde Pompeiopolis, merkez bürokrasiye ve aristokrasiye yön veren çok sayıda önemli figür yetiştirmiştir. M.S. 112 yılı konsülü (consul suffectus) Gaius Claudius Severus, M.S. 146 yılı konsülü Gnaeus Claudius Severus Arabianus ve M.S. 173 yılı konsülü Gnaeus Claudius Severus bu köklü ailelerin en bilinen üyeleridir. Ayrıca M.S. 206–211 yılları arasında Mısır Valiliği (praefectus) yapan Tiberius Claudius Subatianus Aquila ile M.S. 208–210 yıllarında Numidia Valiliği yürüten Tiberius Claudius Subatianus Proculus'un da buralı olduğu tahmin edilmektedir. En geç 4. yüzyılın başlarından itibaren bir piskoposluk merkezi olan Pompeiopolis, İmparator I. Justinianus döneminde özerk (otosefal) bir başpiskoposluk statüsü kazanmıştır. Paphlagonia kilise eyaleti içinde her zaman Gangra’dan (Çankırı) hemen sonra gelen en yetkili ikinci merkez konumundaydı. Kent, 10. ve 11. yüzyıllarda metropolitlik seviyesine yükselmiş ve bu statüsünü dini idarenin lağvedildiği 14. yüzyıla kadar korumuştur. Hristiyanlık tarihi açısından önem arz eden İznik Konsili'ne katılan Philadelphus ile Konstantinopolisli Severus ve Theodore, kentin bilinen on dört piskoposu arasında yer alır. Paphlagonia Pompeiopolis'i, günümüzde de Katolik Kilisesi'nin itibari piskoposluk (titular see) listesinde varlığını sürdürmektedir. 13. yüzyılın başlarında Türklerin egemenliğine giren kentin adı bu dönemden itibaren Taşköprü olarak anılmaya başlanmıştır.
Arkeolojik kazılar
Pompeiopolis antik kent'te ilk kazılar 1983 ve 1994 yılları arasında Kastamonu Arkeoloji Müzesi kontrolünde bazı yüzey kurtarma çalışmaları yapılmıştır. Bir süre ara verilen kazılara 2013 yılında başlanmış ve 7 yıl süren arkeolojik çalışmalar kazı başkanı ve Kastamonu Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Latife Summerer bölgedeki araştırma kazılarında tiyatro, odeion, arşitrav bloku gibi birçok mimari eseri antik kent envanterine kazandırmıştır. Kentin topografyasını ve anıtsal dokusunu bütünüyle anlamak adına 2006 yılında uluslararası ve bütüncül bir araştırma projesi başlatılmıştır. 2017 yılından bu yana ise Kastamonu Müzesi, alanın turizme kazandırılması amacıyla düzenli kazı ve konservasyon çalışmalarını sürdürmektedir. 2005 yılında yüzeyde neredeyse hiçbir mimari kalıntı görünmezken, Zımbıllı Tepe üzerinde yürütülen sistematik jeofizik çalışmaları, caddeleri, kamu binaları ve iki tiyatrosuyla devasa bir kent planını gün yüzüne çıkarmıştır.
Büyük Tiyatro: Kentin anıtsal tiyatrosunda yapılan kazılarda, en alt sıradaki mermer oturma sıraları (cavea) ile sahne binasının ön yüzünü (scaenae frons) süsleyen bezemeli frizler ve yazıtlı arşitrav blokları açığa çıkarılmıştır. Yazıtlardan elde edilen veriler, sahne binasının en geç M.S. 150 civarında inşa edildiğini gösterir; yapı 5. yüzyılda sökülerek işlevini yitirmiştir. Macellum (Tholos): Sekizgen planlı bir yapının kalıntıları, erken dönemde kentin pazar yeri anıtı (macellum tholos'u) olarak tanımlanmışsa da 2016 yılında çevresinde bulunan Hristiyan mezarları, bu alanın geç dönemde bir kiliseye dönüştürüldüğüne işaret etmektedir. Roma Domus'u: Zımbıllı Tepe'nin kuzeydoğu eteğinde yer alan çok evreli bir Roma villası (domus), ilk olarak 1984 yılında bir kurtarma kazısıyla saptanmış, 2006-2008 yılları arasında ise Alman ekip tarafından yeniden incelenmiştir. Izgara (ortogonal) cadde sistemine tam uyum sağlayan ve bütün bir yapı adasını (insula) kaplayan bu konut, yaklaşık 2550 metrekarelik bir alana yayılır. M.S. 3. yüzyılın ortalarında inşa edilen ve merkezî bir peristyl (sütunlu avlu) etrafında şekillendirilmiş olan yapının kuzeyinde zengin kabul salonlarına açılan bir şeref avlusu yer alır. Taban mozaikleri ve opus sectile duvar kaplamalarıyla bezeli bu lüks konutta en az dört oda tabandan ısıtma sistemine (hypocaust) sahiptir. Kentin bu bölümü 7. yüzyılın başlarından itibaren kademeli olarak terk edilmiş olsa da 12. yüzyıla kadar kısmi yerleşim izleri sunmaktadır.
Hellenistik Kökler ve Kent Merkezinin Kayması
Pompeiopolis’in, Mithridates Savaşları'nın ardından yıkılarak terk edilen ve bugün Boyabat sınırları içinde yer alan Hellenistik dönem kalesi Pimolisa'nın idari görevini devralmak üzere kurulduğu düşünülmektedir. Kazı alanlarında henüz kentin en erken evresine ait anıtsal bir mimari bulunamamış olsa da bu dönem sergilenen sikke buluntuları, Pompeiopolis'in ilk günden itibaren Zımbıllı Tepe üzerinde yükseldiğini şüpheye yer bırakmayacak şekilde kanıtlamaktadır. Amnias (Gökırmak) nehir yatağını kesen tarihi taş köprü, Zımbıllı Tepe'deki Roma kentsel merkezi ile nehrin karşı kıyısındaki tarım arazilerini birbirine bağlıyordu. Erken Bizans dönemine gelindiğinde kent merkezi kademeli olarak güneydeki taşkın yatağına taşınmıştır. Bizans dönemi Pompeiopolis’i bugün modern Taşköprü yerleşiminin altında kalmıştır; nitekim Cumhuriyet Meydanı yeraltı otoparkı inşaat harfiyatlarında bu döneme ait yapı kalıntılarına ve arkeolojik buluntulara rastlanmıştı]. Kentten çıkarılan taş eserler, yazıtlar, mimari elemanlar ve mezar stelleri bugün Kastamonu Arkeoloji Müzesi'nde ve kazı evinin yanındaki küçük açık hava sergisinde muhafaza edilmektedir. Taşköprü’de 2017 yılında kurulan kent tarihi müzesinde ise kentin kayıp anıtsal mimarisini gösteren dijital rekonstrüksiyon çalışmaları sergilenmektedir.
Kaynak: Vikipedi (yeni sekmede) (metin CC BY-SA 4.0), konum: Wikidata.
Konum ve yol tarifi
Kastamonu'da gezilecek diğer yerler
Antik kent · Kastamonu
Abonuteikhos
Abonuteikhos (Yunanca: Ἀβώνου τεῖχος Avónou tíchos, demonim: Αβωνοτειχίτης Avonotichítis), daha sonraları İonopolis (Ιωνόπολις Ionópolis; Türkçe: İnebolu)…
Foto: Aydin Tiryaki, Public domain
Cami · Kastamonu
Mahmut Bey Cami
Kasabaköy Mahmutbey Camii (halk arasında Çivisiz Cami olarak bilinir) Kastamonu'ya 18 km uzaklıktaki Kasaba Köyü'nde bulunan 1366 tarihli cami. Kastamonu'da…
Foto: Dosseman, CC BY-SA 4.0
Cami · Kastamonu
Nasrullah Camii
Nasrullah Camii, Kastamonu'da Kadı Nasrullah tarafından 1506 yılında inşa edilmiş dini yapıdır. Osmanlı İmparatorluğu'nun Kastamonu'da inşa ettiği ilk anıtsal…
Foto: Nedim Ardoğa, CC BY-SA 3.0
Antik kent · Kastamonu
Gideros
Gideros, Karadeniz Bölgesi'nde, Kastamonu ilinin Cide ilçesi sınırları içerisinde yer almakta ve Cide ilçesi ile Bartın iline bağlı olan Kurucaşile ilçesi…
Foto: The original uploader was Crebain at Turkish Wikipedia ., CC BY-SA 3.0
Müze · Kastamonu
Kastamonu Hükûmet Konağı
Kastamonu Hükûmet Konağı, Kastamonu'da bulunan, 1902 yılında hizmete açılan bir idari yönetim binasıdır. Projesi, Kastamonu Valiliği görevinde de bulunan Sırrı…
Foto: The original uploader was Barış37 at Turkish Wikipedia ., GFDL
Müze · Kastamonu
Livapaşa Konağı Etnografya Müzesi
Kastamonu Etnografya Müzesi, Türkiye'nin Kastamonu kentinde bulunan bir etnografya müzesidir. Müze, 1997 yılında kurulmuş olup Hepkebirler Mahallesi'nde…
Müze · Kastamonu
Kastamonu Arkeoloji Müzesi
Kastamonu Arkeoloji Müzesi, Kastamonu ve Çankırı çevresinden toplanan arkeolojik eserlerin sergilendiği müzedir. Kastamonu kent merkezinde bulunan ve Mimar…
Foto: Dosseman, CC BY-SA 4.0
Cami · Kastamonu
Kastamonu Ulu Camii
Kastamonu Ulu Camii (Atabeygazi Camii ya da içindeki 40 sütun nedeniyle Kırk Direkli Cami olarak da bilinir), Türkiye'nin Kastamonu ilçesinde yer alan bir…
Foto: Dosseman, CC BY-SA 4.0
Yorumlar (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu sen yaz.