İçeriğe geç
bulvebil
Van

Kilise · Gaziantep

Kurtuluş Camii

Kurtuluş Camii
Fotoğraf: Dosseman, CC BY-SA 4.0

Kurtuluş Cami veya Antep Meryem Ana Kilisesi veya Surp Asdvadzadzin Katedrali (Ermenice: Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի Surp Asdvadzadzin Egeğedzi), Gaziantep'te 1893-1892 yılları arasında Ermeni kilisesi olarak inşa edilmiş, 1980'lerden beri cami olarak hizmet veren gotik üslupta bir ibadet yapısıdır. Mimar Sarkis Balyan'ın eseri olan kilise binası, Gaziantep'te Ermeniler tarafından yapılmış en büyük yapılardandır. Cumhuriyetin ilanından sonraki dönemde ibadete kapatılmış; 50 yıl kadar cezaevi olarak kullanıldıktan sonra 1980'lerde restore edilip cami olarak ibadete açılmıştır.

İnşası ve kilise işlevinde kullanılması

Gaziantep'te yaşayan Ermenilerin ilk ibadet yeri, bugünkü yapının bulunduğu tepenin doğusundaki kayalık bölgede bulunan bir mağara idi. Zamanla mağaranın batı bölgesindeki kayalar oyulup üç tane sütun eklenerek bir kilise meydana getirilmişti. Rivayete göre Kudüs'e gitmekte olan Bali adına bir Ermeni, ibadetin mağarada yapıldığını görünce hac yolculuğundan vazgeçip şehirde kalmış ve Osmanlı padişahının iznini alarak Meryem Ana adına bir kilise inşa etmiştir. Meryem Ana Kilisesi, Gaziantep'in 17. yüzyıldaki ilk önemli Ermeni Kilisesi idi. Zamanla tahribata uğrayan ve onarımlardan geçen Meryem Ana Kilisesi'nin yerine 1873 yılında yeni bir kilise yapılması karar verildi. Yeni kilise, Sultan II. Abdülhamid'in mimarı olan Osmanlı Ermenisi Sarkis Balyan tarafından planlandı ve Sarkis Taşçıyan tarafından inşa edildi. Osmanlı-Rus Savaşı ve salgın hastalıklar sebebiyle inşaat uzun sürdü; 1893'de tamamlandı. Kilisenin çanı, Londra'da yaşayan Hrant Köşkeryan adlı bir Ermeni tarafından Brezilya'da yaptırıldı. Çan, Gaziantep Arkeoloji Müzesi'nde korunmaktadır. 1901 yılında kilisenin avlusuna çocukların eğitimi için bir okul inşa edildi. Keşiş Movses Zamgoçyan tarafından yaptırılan okul, Vartanyan Anaokulu adını taşır. 1915'de Tehcir Kanunu uyarınca Ermeni nüfusun zorunlu göçe tabi tutulmasının ardından boş kalan kilise binası; Cumhuriyet devrinde ibadete kapandı.

Cezaevi dönemi

1930-1980 arasında Adalet Bakanlığı'nın kullanımına tahsis edildi ve cezaevi olarak kullanıldı. Hapishane olduğu dönemde pencerelerine demir parmaklıklar eklendi ve bazı açıklıklar kapatıldı.

Camiye dönüştürülmesi

Yapı 1980-1985 arasında onarım görerek camiye dönüştürüldü ve Kurtuluş Camii adını aldı. Bu dönüşüm sırasında dört köşeli çan kulesinin bir kısmı yıkılıp, tek şerefeli silindirik bir yapıya dönüştürüldü. Daha sonraki tarihlerde ikinci bir minare yapıldı.

Kültür varlığı olarak tescil edilmesi

Geleneksel mimari yapım tekniği örneği olması, dönemin yaşam şeklini aktarması ve geleneksel sokak dokusunu oluşturması bakımından önemli görülen yapı; 2017'de Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edildi.

2023 depremi

Caminin kubbesi ve duvarları 2023 Gaziantep-Kahramanmaraş depremlerinde çöktü, minaresi ise kısmen yıkıldı.

Mimari özellikleri

1100 metrekare alan üzerinde kurulmuş, 31 metre yüksekliğinde gotik üslupta bir yapıdır. Etrafı duvarlarla çevriliş zemini taş bir avlu içerisinde yer alır. İkisi kuzey, ikisi güney, biri batıya bakan beş kapısı vardır. Kesme taş ile yapılan duvarların üzerinde ilk iki sırada sivri kemerli pencereler, üst kısmında yuvarlak pencereler vardır. Malzeme olarak yöresel "keymıh", "havara" ve bazalt taşları kullanılmıştır. Mihrap, dikdörtgen bir niş şeklinde dışarıya çıkıntılıdır. Mihrap duvarında üç sıra halinde pencere dizisi, alınlığın ortasında yuvarlak bir pencere bulunur. Yapının köşeleri, pencere silmeleri, yöresel siyah ve beyaz taşlardan yapılmıştır. Üzeri kırma çatıyla örtülmüştür. Ana mekanın orta kısmı dairesel kasnaklı yüksek kubbelidir.

Kaynak: Vikipedi (yeni sekmede) (metin CC BY-SA 4.0), konum: Wikidata.

Konum ve yol tarifi

Gaziantep'da gezilecek diğer yerler

Ören yeri · Gaziantep

Karkamış

Karkamış (Hititçe: Kargamiş, Mısırca: Karkameşa, Grekçe: Εὔρωπος, Latince: Europus), geçmişi Erken Bakır Çağı'na dek uzanan ve günümüzde Türkiye ile Suriye…

Foto: Hans van Deukeren ( talk ), CC BY-SA 3.0

Antik kent · Gaziantep

Zeugma

Zeugma, Gaziantep'in Nizip ilçesine bağlı Belkıs köyünde bulunan antik yerleşim. Asur Ticaret Kolonileri Çağından beri Fırat nehrini geçmek isteyen ticaret…

Foto: Anadolu, CC BY-SA 3.0

Kale · Gaziantep

Gaziantep Kalesi

Gaziantep Kalesi, Gaziantep'in merkezindeki bir tepeye kurulmuş olan kaledir. Ne zaman inşa edildiği bilinmemekle birlikte, Hititler döneminde gözlem amaçlı…

Foto: Klaus-Peter Simon, CC BY-SA 3.0

Müze · Gaziantep

Zeugma Mozaik Müzesi

Zeugma Mozaik Müzesi, 9 Eylül 2011 tarihinde Gaziantep'te açılan ve 1700 metrekarelik mozaik ile dünyanın ikinci büyük mozaik müzesi olma özelliğini taşıyan…

Foto: atomsaskal, CC BY-SA 3.0

Ören yeri · Gaziantep

Rumkale

Rumkale veya Urumgala Gaziantep'in Nizip ilçesi sınırları içinde bulunan ve günümüzde Nizip-Birecik Barajı gölünün oluşmasıyla doğmuş bir yarımadada yer alan…

Foto: Ferrus, Public domain

Ören yeri · Gaziantep

Zincirli Höyük

Zincirli Höyük Gaziantep il merkezinin batısında, İslahiye ilçesinin 10 km. kuzeyinde yer alan bir höyüktür. Amanos Dağları'ndan doğu - batı yönünde geçit…

Foto: Dosseman, CC BY-SA 4.0

Ören yeri · Gaziantep

Tilbaşar Kalesi

Tilbaşar Kalesi ya da Tilbeşar (Süryanice: Tel Bshir, Arapça: Tell Bāshir , Ermenice: Թլպաշար), Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu bölgesinde, Gaziantep ilinin…

Yorumlar (0)

Misafir olarak yazıyorsun · Giriş yap ya da bilgilerini yaz.

Yorumlar editör onayından sonra görünür.

Henüz yorum yok. İlk yorumu sen yaz.