Ören yeri · Çorum
Yazılıkaya
Yazılıkaya, Çorum ilinde, Hitit başkenti Hattuşaş (Boğazköy) antik yerleşkesinin 2 km kuzeydoğusunda yer alan, doğal kayalar arasına yapılmış Hitit açık hava tapınağıdır. Kayalar arasındaki iki açıklık (A ve B odaları) Hitit tanrılarını resmeden rölyeflerle işlenmiştir ve Hitit döneminden kalan en önemli anıtsal eserlerden biridir. Alandaki kazılar 1931'de Boğazköy ile birlikte başlayıp aralıklı olarak 21. yüzyıla kadar devam etmiştir. Bu kazılarda bir zamanlar kaya grubunun önünde bulunan ve galerilere ulaşımı kontrol eden çok odalı bir yapı grubunun temelleri de ortaya çıkarmıştır. Yazılıkaya alanı MÖ 16. yüzyıldan beri kullanılmış olmakla birlikte, MÖ 13. yüzyıl ortalarında tanrı ve kral rölyeflerinin işlenmesiyle son şeklini almış ve daha büyük bir önem kazanmıştır.
Büyük Galeri (Oda A)
Büyük galeriyi duvar gibi çevreleyen kayaların yüzeyine kabartma olarak 63 tanrı figürü işlenmiştir; bunlardan batı duvarındakiler erkek tanrıları, doğu duvarındakiler ise tanrıçaları resmeder. Yan yana dizili figürler profilden verildiği ve bütün tanrı ve tanrıçalar aynı yöne dönük resmedildiği için burada bir tören alayının canlandırıldığı akla gelir. Bu iki sıranın ortada birleştiği noktada Hitit dininin baştanrıları Fırtına Tanrısı ve Güneş Tanrıçası gösterilmiştir. Tanrı ve tanrıça kabartmalarının çoğunun yanına isimleri Luvi hiyeroglifi ile işlenmiş olmakla birlikte, aşınma ve tahribat nedeniyle bunların kimi okunamaz durumdadır. Tanrı ve tanrıça isimlerinin Hitit yerine Hurrice isimleriyle yazılmış olması, MÖ 13. yüzyılda Hurri dini etkisinin Hitit kraliyet kültü üzerindeki güçlü etkisinin bir göstergesidir. Hava Tanrısı Teşup, Hurri ve Şeri adlı iki kutsal boğasıyla birlikte dağ tanrıları Nanni ve Hazzi'nin, Tanrıça Hepat ise bir parsın üstünde canlandırılmıştır. Hepat'ın arkasında duran oğlu Tanrı Şarruma ile birlikte bu üçlü kutsal bir aile oluşturur. Büyük galerideki en büyük kabartma IV. Tuthaliya'ya aittir ve doğu duvarında yer almaktadır.
Küçük Galeri (Oda B)
Ayrı bir girişi olan küçük galeride de kabartmalar vardır. Girişin iki yanında kanatlı ve aslan kafalı iki mitolojik figür yer alır. Galeride IV. Tuthaliya'nın iki kabartması vardır ve bunlardan birinde koruyucu tanrısı Şarruma tarafından kucaklanması gösterilmiştir. Küçük galerideki öbür kabartmalarda 12 tanrı ile Yeraltı Kılıç Tanrısı (Nergal) canlandırılmıştır. Gene kayalara oyulmuş üç nişin içinde ise Hitit kral ailesi bireylerinin küllerinin saklandığı kapların bulunduğu ileri sürülmüştür.
Tarihi ve Fonksiyonu
Kabartmalar Hitit tanrı, tanrıça ve kralların göstermekle birlikte, Hurri etkisi taşımaktadır. Bu da Yazılıkaya'nın Hurri ülkesinden gelen Kraliçe Puduhepa döneminde yapıldığını düşündürmektedir. IV. Tuthaliya'nın annesi olan Puduhepa'dan Hurri dinini öğrendikten sonra Hitit devlet kültünü Hurri törelerine göre yeniden düzenlediği bilinmektedir. Yazılıkaya Hitit başkentine çok yakın bir konumda olmasına rağmen, Hitit arşivlerinde bulunan binlerce dini belgede özellikle bu tapınakla ilişkilendirilebilen bir dokümana rastlanmamıştır. Tapınağın kullanımı ile ilgili çeşitli görüşler ileri sürülmüştür. A Odası'nın Yeni Yıl festivaleri veya tahta çıkış törenleri için kullanıldığı öne sürüldüğü gibi, bir huvasi tapınağı veya itkalzi ritüeli alanı olabileceği de iddia edilmiştir. Oda A'dan daha yeni olduğu düşünülen Oda B için ise uzmanlar arasındaki genel kanı burasının IV. Tuthaliya'nın ölümünden sonra bir mozole veya ona adanmış bir abide olarak düzenlendiği yönündedir.
Yazılıkaya Tapınak kalıntıları
Yazılıkaya'da iki galerinin önünü kapayan temel kalıntıları galerilere ulaşımı da kontrol eden bir tapınağa aittir. Kazılar buradaki yapının çeşitli aşamalardan geçerek zaman içinde değişime uğradığını göstermiştir. Eski Hitit krallığı döneminde bir duvarla kapatıldığı, bina kompleksinin ise son halini MÖ 13. yüzyılda galerilerdeki kabartmaların tamamlanmasıyla birlikte aldığı düşünülmektedir.
Yazılıkaya, Oda A ve B'de bulunan kabartmalar
Kaynak: Vikipedi (yeni sekmede) (metin CC BY-SA 4.0), konum: Wikidata.
Konum ve yol tarifi
Çorum'da gezilecek diğer yerler
Ören yeri · Çorum
Hattuşa
Hattuşa (Hititçe: 𒌷𒄩𒀜𒌅𒊭) ya da Hattuşaş, Hititler'in Geç Tunç Çağı dönemindeki başkentidir. Çorum il merkezinin 82 km güneybatısındaki Boğazkale ilçesinde…
Foto: Carole Raddato from FRANKFURT, Germany, CC BY-SA 2.0
Park · Çorum
Alacahöyük
Alacahöyük, Çorum'un Alaca ilçesinin 15 km kuzeybatısındaki Alacahüyük köyündeki bir höyüktür. Bu höyükte dört ayrı kültür evresinden kalma on beş yerleşim ya…
Foto: Bernard Gagnon, CC BY-SA 3.0
Ören yeri · Çorum
Şapinuva
Şapinuva, Çorum'un Ortaköy ilçesinde yer alan bir Hitit yerleşimidir. Eski zamanlarda siyasi ve coğrafi konumu nedeniyle önemli bir askerî ve dini…
Foto: Klaus-Peter Simon, CC BY-SA 3.0
Müze · Çorum
Çorum Müzesi
Çorum Müzesi, Çorum il merkezinde bulunan bir arkeoloji ve etnografya müzesidir. Müzede Alacahöyük, Boğazköy, Hattuşaş, Pazarlı ve Kuşsaray gibi arkeolojik…
Foto: Klaus-Peter Simon, CC BY-SA 3.0
Ören yeri · Çorum
Kapılıkaya Kaya Mezarı
Laçin Kapılıkaya Kaya Mezarı Çorum'da bulunan Helenistik Dönem kaya mezarları. Çorum’un yaklaşık 27 kilometre uzağında kalırken Laçin ilçesine ise 1 km’dir.…
Foto: Muhendisali19, CC BY-SA 4.0
Ören yeri · Çorum
Hüseyindede Höyüğü
Hüseyindede Höyüğü, Çorum İl merkezinin güneybatısında, Sungurlu İlçesi'nin kuzeybatısında Yörüklü beldesinin 2,5 km. güneyinde yer alan bir höyüktür. Tepe…
Ören yeri · Çorum
Eskiyapar Höyüğü
Eskiyapar Höyük, Çorum İl merkezinin güneyinde, Alaca İlçesi'nin 6 km. batısında, eski Eskiyapar Köyü altında, Hüseyinabad Ovası'nda yer alan bir höyüktür.…
Foto: Ingeborg Simon, CC BY-SA 3.0
Ören yeri · Çorum
Boğazköy-Alacahöyük Tarihî Millî Parkı
Boğazköy-Alacahöyük Tarihî Millî Parkı, Çorum ili Boğazkale ilçesi sınırlarında, 2600 hektarlık alanda 1988 yılında kurulmuş koruma alanı.
Foto: Bernard Gagnon, CC BY-SA 3.0
Yorumlar (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu sen yaz.