İçeriğe geç
bulvebil
Ankara

Kilise · Artvin

Mamatzminda Kilisesi

Mamatzminda Kilisesi
Fotoğraf: Павлинов, Андрей Михайлович, Public domain

Mamatzminda Kilisesi (Gürcüce: მამაწმინდის ეკლესია; “mamatzmindis ek'lesia”), tarihsel Klarceti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin Borçka ilçesine bağlı ve eski adı Ebrika olan İbrikli köyünde Orta Çağ'dan kalma Gürcü kilisesidir. Köyün bugünkü adından dolayı İbrikli Kilisesi de denir. Artvin ilinin merkez ilçesine bağlı Şehitlik köyünde ortadan kalkmış olan Gürcü kilisesi de Mamatzminda Kilisesi adını taşıyordu.

Tarihçe

Köyün adından dolayı Ebrika Kilisesi ya da İbrikli Kilisesi denilen kilisenin kime adandığı kesin olarak bilinmemektedir. Ancak iç mekânda Azize Marine'nin (Azize Marina) hayatı tasvir edildiği için ona adanmış olabileceği ve kilisenin adının Mamatzminda Kilisesi değil, Marinetzminda Kilisesi (Azize Marine Kilisesi) olabileceği ileri sürülmüştür. Mamatzminda Kilisesi, Gürcü Bagratlılar hanedanı döneminde inşa edilmiştir. Ancak ne zaman inşa edildiği bilinmemektedir. Yapısal özelliklerine bakarak en geç 16. yüzyılda inşa edildiği tahmin edilmektedir. Klarceti mimarisi araştırmalarının temelini atanlardan biri olan Aleksandr Pavlinov da 1888'de gördüğü Mamatzminda Kilisesi'nin inşa tarihini 16. yüzyıl olarak belirlemiştir. Bölgenin 16. yüzyılın ilk yarısında Osmanlıların eline geçmesinden sonra yeni kilise inşa edilmediği düşünülürse, Mamatzminda Kilisesi en geç 16. yüzyılın ilk yarısında inşa edildiği söylenebilir. 15. yüzyılda inşa edilmiş olma olasılığı da vardır. Öte yandan kilisedeki tasvirlerin 15. yüzyılın sonu ile 16. yüzyılın başı tarzında olduğu belirtilmiştir. Mamatzminda Kilisesi 19. yüzyılın son çeyreğinde ayakta duruyordu. Kilisenin çevresinde çok yaşlı asma ve ceviz ağaçları vardı. Kilisenin uzunluğu yaklaşık 10 metre, genişliği de yaklaşık 5 metreydi. Kubbedeki ve duvarlardaki freskler sağlam biçimde duruyordu. Bazı fresklerde Yunanca, bazı fresklerde Gürcüce yazılar vardı. Bu dönemde kilisenin duvarları sağlamdı. Bölgenin 16. yüzyılın sonlarında Osmanlıların eline geçtikten sonra kilisenin işlevine devam edip etmediği ve Osmanlı döneminde başka amaçla kullanılıp kullanılmadığı bilinmemektedir. Günümüzde Mamatzminda Kilisesi harap haldedir ve günümüze ulaşan kısımları ağaçlar arasında zor seçilmektedir.

Mimari ve tasvirler

Mamatzminda Kilisesi, oldukça küçük boyutlu ve serbest haç plana sahip bir yapıdır. Haç kolları dıştan iki pahlı çatıya oturmaktadır. Haç kollarının arasında kalan orta mekânın üzerinde yapıya göre abartılmış yükseklikte silindirik gövdeli ve üstü konik külahlı bir kasnak bulunur. Kasnak gövdesinin her birinin ekseninde yuvarlak kemerli, dar, uzun ve dikdörtgen formunda dört pencere vardır. Girişi batıdan olan kilisenin içi iki bölümden oluşur. Batı kısmında üzeri doğu-batı doğrultusunda tonoz örtülü mekân ve bunun devamında ana mekân yer alır. Ana mekân 4.40x4.40 metre ölçülerinde kare bir alandır. Kilise bütünüyle fresklerle donatılmış, ama günümüzde bu süslemeler büyük ölçüde zarar görmüş haldedir. Bununla birlikte tasvirler pek çok yerde seçilebilir durumdadır. Bu tasvirlerle ilişkili Yunanca ve Gürcüce yazılar günümüze ulaşmıştır. Ne var ki bu güne kadar bu yazılar üzerine bir çalışma yapılmamıştır. Kilisenin tasvir ve yazılarının kilisenin inşa edildiği tarihe ait olma ihtimali güçlüdür. Birkaç parça gibi görünen yazı aslında tek bir yazı olup metnin içinde kilisenin banisinin adı da geçmektedir. Kitabeye göre yapı feodal bir bey olan Avdulma'nın eşi Gulmana ve oğulları için Rahip Papa Sasaparidze'nin gözetiminde Mimar Zakara Kibabidze'ye inşa ettirilmiştir.

Efsane

Klarceti bölgesinde bulunan kiliselerin çoğu yıkılmışken, 19. yüzyılın son çeyreğinde Ebrika Kilisesi'nin ayakta kalmasını köyde yaşayan insanlar şöyle açıklamıştır: “Biz kiliseyi yıkmıyoruz, çünkü atalarımız da yıkmamış. Bu kiliseyi yıkmaya kalkanlar hasta olur ve iyileşmesi mümkün değil. Bir zamanlar Osmanlı paşasının emriyle kiliseyi yıkmaya gelmişler. Çünkü paşaya köyde yaşayan Gürcülerin kiliseyi yıkmayıp gizlice ibadet ettikleri, mum yaktıkları şikâyet edilmiş. Bu şikâyeti yapan hoca balyozla kilisenin çatısına çıkıp binayı yıkmak istemiş. Ne var ki balyozu kubbeye indirdiği anda yuvarlanıp yere düşmüş. Kemikleri un ufak olmuş ve orada ölmüş. O gün bugündür bu kiliseye kimse elini sürmeye cesaret edemiyor.”

Kaynak: Vikipedi (yeni sekmede) (metin CC BY-SA 4.0), konum: Wikidata.

Konum ve yol tarifi

Artvin'da gezilecek diğer yerler

Kilise · Artvin

Opiza Manastırı

Opiza Manastırı (Gürcüce: ოპიზის მონასტერი; okunuşu: “op’izis monast'eri”), tarihsel Klarceti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin merkez ilçesine bağlı ve eski…

Foto: ლიკა აბრალავა, Public domain

Manastır · Artvin

İşhani Manastırı

İşhan Manastırı (Gürcüce: იშხნის მონასტერი; okunuşu: “işh’nis monast'eri"; İşhan Manastırı ya da İşhan Kilisesi olarak da bilinir), tarihsel Gürcistan…

Foto: Island at Georgian Wikipedia, Public domain

Manastır · Artvin

Othta Eklesia

Tekkale Manastırı (Gürcüce: ოთხთა ეკლესია; translit.: “oth’ta ek’lesia”), tarihsel Tao bölgesinde Gürcü Ortodoks manastırıdır. 10. yüzyılda kurulmuş olan…

Foto: Bertramz, CC BY-SA 3.0

Kale · Artvin

Parehi Manastırı

Parehi Manastırı, Parehta Manastırı olarak da bilinir (Gürcüce: პარეხი ya da პარეხთა; okunuşu.: "p'areh'i" ya da "p'areh'ta"), tarihi Klarceti bölgesinde…

Foto: Dawid Deutschland, Public domain

Manastır · Artvin

Ança Manastırı

Ança Manastırı (Gürcüce: ანჩის მონასტერი; okunuşu: “ançis monast'eri”), tarihsel Klarceti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı ve eski…

Foto: Niko Marr, Public domain

Kilise · Artvin

Tbeti Manastırı

Tbeti Kilisesi (Gürcüce: ტბეთის ეკლესია), tarihsel Şavşeti bölgesinde, günümüzde Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı ve eski adı Tbeti olan Cevizli köyünde…

Foto: პავლინოვ (Pavlinov), Public domain

Manastır · Artvin

Parhali Manastırı

Parhali Manastırı (Gürcüce: პარხლის მონასტერი; okunuşu: "p'arh'lis monast'eri"), Türkiye'nin Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı Altıparmak köyünde bulunan…

Foto: Paata Vardanashvili, CC BY 2.0

Yorumlar (0)

Misafir olarak yazıyorsun · Giriş yap ya da bilgilerini yaz.

Yorumlar editör onayından sonra görünür.

Henüz yorum yok. İlk yorumu sen yaz.