Antik kent · Sivas
Pedachtoë
Pedachtoë veya Pedachthoe (Türkçe: Bedohdun), ayrıca Heracleopolis veya Herakleioupolis (Grekçe: Ἡρακλειούπολις), Roma ve Bizans dönemlerinde yerleşim görmüş bir antik Pontus kasabasıdır. Geç Roma Çağı idari taksimatında Armenia Prima eyaletine bağlanan kent, süreç içerisinde bir başpiskoposluk makamı (archiepiscopus) konumuna yükselmiştir. Günümüzde aktif bir yerleşik piskoposluk merkezi olma niteliğini yitirmiş olmakla birlikte, Roma Katolik Kilisesi’nin unvan piskoposlukları (titular see) listesindeki tarihsel varlığını sürdürmektedir Yerleşim Antik Çağ'da, bölgenin en önemli dinsel merkezlerinden biri olan Pedachtoëli Aziz Athenogenes Kutsal Alanı'na (sanctuarium / hieron) ev sahipliği yapmaktaydı.
Coğrafi konumu
Kentin kesin konumu üzerine farklı iddialar olmakla birlikte, lokalizasyonu üzerine iki temel görüş bulunmaktadır: Bazı araştırmacılar yerleşimi Asya Türkiyesi'ndeki Akşehir civarına konumlandırırken, diğer araştırmacılar kenti Sivas’ın Yıldızeli ilçesine bağlı Güneykaya (Osmanlı dönemindeki adıyla Bedohtun) beldesiyle özdeşleştirmektedir.
Pedachtoë (Herakleioupolis) İçin "Akşehir" Konumlandırmasını Yapan Kaynaklar
Antik coğrafya ve Roma/Bizans dönemi piskoposluk listeleri (Notitiae Episcopatuum) üzerine çalışan akademik literatürde kenti Sivas/Yıldızeli yerine İç Anadolu'daki Akşehir (Philomelion / Akşehir civarı) ile ilişkilendiren başlıca referans eserler şunlardır:
William Mitchell Ramsay – The Historical Geography of Asia Minor (Anadolu'nun Tarihi Coğrafyası, 1890): Analiz: Anadolu antik coğrafyasının temel kurucularından olan Ramsay, Bizans eyalet taksimatlarını ve Notitiae Episcopatuum kayıtlarını incelerken, Herakleioupolis / Pedachtoë isminin fonetik değişimlerini ve yol ağlarını (cursus publicus) değerlendirmiş; kenti geç dönem Asya/Galatya/Pisidya sınır hattında yer alan Akşehir coğrafyasıyla ilişkilendiren ilk hipotezlerden birini sunmuştur. Barrington Atlas of the Greek and Roman World (Ed. Richard J. A. Talbert, 2000): Harita ve Dizin İncelemesi: Harita 63 (C3/C4 paftası) ve ilgili dizin kayıtlarında Pedachtoë / Heracleopolis maddesi "tentatively located" (şüpheyle/kesinleşmemiş şekilde) Akşehir yakınına işaretlenmiş; ancak dipnotlarında Yıldızeli/Güneykaya (Bedohtun) alternatifine açık kapı bırakılmıştır. Catholic Encyclopedia (1913 - "Heracleopolis" / "Pedachtoe" Maddeleri): Kilise Tarihi Kaynakları: Roma Katolik Kilisesi'nin unvan piskoposlukları (titular see) listesini derleyen tarihçiler, Armenia Prima eyaletindeki piskoposluk sınırlarının zamanla değişmesi ve Orta Anadolu'daki diğer "Herakleia" (Ereğli, Herakleia Pontika vb.) adlandırmalarıyla karışması nedeniyle kentin lokalizasyonunu Akşehir yakınlarına kaydıran eski ansiklopedik dizinlere başvurmuşlardır. Gustav Hirschfeld – Tagebuch einer Reise in Pieidien und Lykaonien / Pauly-Wissowa Realencyclopädie: 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başı Alman epigraf ve coğrafyacılarının, Pontus ve Armenia Prima sınır caddelerini tespiti sırasındaki isim benzerliği önermeleri.
Çelişkinin temel kaynağı
Kentin Akşehir olarak gösterilmesinin temel nedeni toponimik karışıklıktır (isim benzerliği ve eyalet sınır kaymaları):
Antik Çağ'da Anadolu'da "Herakleia" veya "Herakleioupolis" adını taşıyan çok sayıda kent bulunmaktaydı (örneğin Karadeniz Ereğlisi, Konya Ereğli, Pisidya Herakleia'sı vb.). Akşehir (antik Philomelion) bölgesine yakın bazı geç dönem Bizans yerleşimlerinin unvan listelerinde bu isimle karıştırılması, erken-modern dönem haritacılarının hatalı eşleştirmelerine yol açmıştır. Aziz Athenogenes’in yargılandığı kent olan Sebasteia (Sivas) ile olan doğrudan coğrafi mesafesi, Hristiyan şehitlik anlatılarındaki (Acta Martium) dağlık arazi tanımlamaları ve Osmanlı kayıtlarındaki Bedohtun (günümüzde Sivas Yıldızeli'ne bağlı Güneykaya) toponimik sürekliliği göz önüne alındığında, Akşehir iddiası günümüz modern arkeolojisi ve epigrafisi tarafından "geçersiz / hatalı bir 19. yüzyıl varsayımı" olarak kabul edilmektedir. Kentin gerçek yeri kesin olarak Güneykaya'dır.
Kaynak: Vikipedi (yeni sekmede) (metin CC BY-SA 4.0), konum: Wikidata.
Konum ve yol tarifi
Sivas'da gezilecek diğer yerler
Cami · Sivas
Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası
Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası, Sivas'ın Divriği ilçesinde bulunan tarihi cami ve hastanedir. UNESCO Dünya Mirası listesindedir. Cami 1228–29 yıllarında…
Foto: R Prazeres, CC BY-SA 4.0
Cami · Sivas
Gökmedrese
Gök Medrese veya banisinden dolayı Sahibiye Medresesi olarak da adlandırılan, Türkiye'nin Sivas kentinde bulunan bir İslam medresesidir. Selçuklu mimarisinin…
Foto: Tt5361, CC BY-SA 4.0
Cami · Sivas
Sivas Ulu Camii
Sivas Ulu Cami, Anadolu Selçuklu Devleti sultanı II. Kılıç Arslan'ın ülkeyi 11 oğlu arasında paylaştırmasıyla Sivas-Aksaray arasındaki bölgeye hükümdar olan…
Foto: Jarekt, CC BY-SA 3.0
Antik kent · Sivas
Sarissa
Kuşaklı örenyeri olarak bilinen Sarissa, Hititlerin önemli yerleşimlerinden ve büyük kentlerinden biriydi. Yapılan kazılarda büyük bir tapınak, bir mektup…
Foto: Klaus-Peter Simon, CC BY-SA 3.0
Manastır · Sivas
Surp Nişan Manastırı
Sivastia Aziz Nişan Manastırı (Ermenice: Սուրբ Նշան վանք Սեբաստիո Surp Nşan vank' Sepasdia), 11. yüzyılda kurulmuş ve Sivas (eski Sivastiya)'da yer almış olan…
Foto: անհայտ, Public domain
Müze · Sivas
Sivas Atatürk ve Kongre Müzesi
Sivas Atatürk ve Kongre Müzesi, Sivas'ta bulunan bir müzedir. Daha önce okul olarak kullanılan müze (Osmanlıca: Sivas Mekteb-i Sultânîsi), 1887'de öğretime…
Foto: Avniyazici, CC BY-SA 3.0
Kilise · Sivas
Surp Minas Kilisesi
Surp Minas Kilisesi (Alakilise, Ermenice: Սուրբ Մինաս Surb Minas) Türkiye'nin Sivas iline bağlı Zara ilçesinde 13. yüzyılda inşa edilen tarihî bir Ermeni…
Müze · Sivas
Sivas Arkeoloji Müzesi
Sivas Arkeoloji Müzesi, 1914 yılında Vali Ahmed Muammer Bey tarafından Mekteb-i Sanayi İmalathanesi olarak inşa edilmiştir. 1983 yılında müze olarak hizmet…
Foto: Ingeborg Simon, CC BY-SA 3.0
Yorumlar (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu sen yaz.